EXHIBITION: Fading

EXPO: 25/06/09 - 13/09/09

LOCATION: Museum van Elsene/Musée d'Ixelles


FADING toont 40 Belgische hedendaagse kunstenaars die hun kunstwerken vormgeven in confrontatie met de multimediale maatschappij. FADING is geen overzichtstentoonstelling, wel een staalkaart van 30 jaar Belgische hedendaagse schilderkunst en fotografie met als thema “vervaging”. De opbouw van de tentoonstelling is een labyrint waarin de toeschouwer  onderlinge relaties tussen de kunstwerken kan ontdekken. De werken zijn zo opgesteld, dat de eigenheid van elke geselecteerde kunstenaar wordt gevrijwaard.

Voor de toeschouwer is het belangrijk te weten dat het professionalisme van elke kunstenaar onder andere wordt gekenmerkt door het bewust omgaan en het kennen van de kunstuitingen uit het verleden. Door het ontstaan van de fotografie in de 19^e eeuw, werd de schilderkunst uitgedaagd om niet langer meer de werkelijkheid louter na te bootsen. Het impressionisme, fauvisme, symbolisme, surrealisme, expressionisme, futurisme, kubisme en vele andere –ismen namen met hun nieuwe beeldtaal wraak op het chemische procedé van de lichtgevoelige fotografische plaat. In het kielzog van de stromingen die daarop volgden, m.n. de Amerikaanse abstract expressionisten, de Pop Art, de hyperrealisten, de Neue Wilden, het Kapitalistisch Realisme, de Transavanguardia, het Nouveau Réalisme en nog vele anderen, ontstond in België vanaf de jaren zeventig een nieuwe generatie schilders.

Sinds de opkomst van nieuwe technologieën en nieuwe media leggen we de wereld rondom ons vast aan de hand van (pseudo-) realiteitsgetrouwe beelden. Alle tentoongestelde kunstenaars gebruiken het fotografische beeld als basis voor hun werk. Dit kunnen zowel zelf genomen foto’s zijn of beelden uit archieven, boeken, tijdschriften, kranten, televisie, reclame, video, film en digitale beelden.

De titel en het thema van de tentoonstelling “FADING” of “vervaging” is ontstaan door de vaststelling dat de geselecteerde kunstenaars de realiteitsgetrouwe fotografische beelden niet kopiëren of reproduceren. Met materie, bijvoorbeeld verf op doek, maken ze nieuw beelden die afwijken van het oorspronkelijke fotografisch beeld en dus vervagen ze het oorspronkelijke beeld. Ze construeren een nieuwe realiteit en dagen de toeschouwer uit om zich vragen te stellen ten aanzien van dit nieuwe object.

Op het gelijksvloers ziet U bijvoorbeeld een reeks portretten waarbij het gelaat niet of slechts deels zichtbaar is. Er worden maskers, vlekken, kleuren en geometrische vormen op het doek aangebracht die het oorspronkelijke portret vervagen. Hierdoor ontstaat er een afstand tussen het portret en de toeschouwer. Een afstand die de toeschouwer aanzet om zich vragen te stellen bij wat hij ziet, op welke manier het werk is geschilderd en waar het geportretteerde voor staat. Doorheen de tentoonstelling zult U merken dat op de werken vaak rasters en abstracte, geometrische vormen zijn aangebracht om de fysieke en mentale afstand tussen het werk en de toeschouwer te bewaren. Veel kunstenaars tonen ons fragmenten van het alledaagse. De vraag naar hoe het alledaagse is opgebouwd en waar het naar refereert is bij velen een belangrijke focus in hun werk. Wat voor de toeschouwer vaak herkenbaar en realistisch lijkt, is in werkelijkheid maar een zichtbaarheid gestuurd door wat men kent en zintuiglijk waarneemt. Naast het portret worden in deze tentoonstelling onder andere het stilleven, het landschap, het fragment, het raster, het fotografische, het filmische, het digitale, het sculpturale en het architecturale in hun hedendaagse vorm geanalyseerd.

Tijdens mijn atelierbezoeken heb ik het fundamentele belang mogen ervaren dat kunstenaars hechten aan de materie als huid, de materie als drager van informatie. Een gericht onderzoek naar het belang van bijvoorbeeld kleur, punt, lijn, vlak, perspectief, afstand, abstractie, obstructie, gelijkenis, herhaling, ritme, referentie, intuïtie, illusie, textuur, teken, taal, tijd en context vormen ondermeer de basis van hun onderzoek in deze tentoonstelling.

- Hoe vertaalt kleur het gewenste licht of belicht het de gewenste vorm? Men ziet enkel als er licht is.

- Hoe kan kleur, toets en vorm een atmosfeer bepalen, een beweging vatten, een gedrag weergeven of een tijd duiden? Heeft de geschiedenis of de toekomst een kleur?

- Hoeveel lagen verf en verschillende kleuren heeft de kunstenaar nodig om een beeld op te bouwen?

- Wanneer is een aaneenschakeling van abstracte vegen een figuratieve, zelfs hyperrealistische vorm? Wanneer is een hyperrealistische vorm volledig abstract?

- Wanneer is het kunstwerk een schilderij en geen foto of een foto en geen schilderij, een schilderij en geen sculptuur of een video en geen schilderij?

- Wat als enkel het koloriet monochroom wordt gehouden? Gaat de kijker dan meer focussen op wat er afgebeeld staat of gaat het publiek zelf kleuren toevoegen en gerelateerde interpretaties geven?

- Wanneer wordt een kunstwerk leesbaar? Kan taal het beeld versterken?

- Wat ziet de toeschouwer als hij afstand neemt van het werk of als hij er met zijn neus tegen staat?

- Wat schildert, fotografeert of toont de kunstenaar niet? Door het niet tonen, ziet de toeschouwer dan andere fragmenten van de werkelijkheid? Wanneer verliest de toeschouwer zijn oriëntatie in tijd en context?

- Wat gebeurt er als het beeld wordt gerasterd of bewust wordt opgedeeld in fragmenten? Valt het beeld dan uit elkaar of wordt het dan pas zichtbaar als een geheel?

- Kan de kunstenaar door de verschillende fragmenten van de realiteit te combineren een andere verhouding tot tijd en omgeving creëren?

- Kan de kunstenaar de toeschouwer laten reizen over het werk en het kijken vertragen?

- Wat gebeurt er rond het kunstwerk en in de ruimte waar het werk wordt getoond?

- Kan het kunstwerk ons gewoonte van kijken naar de wereld vatten of ons laten verwijlen in een ongekende en dus onbeminde wereld?

Kan het kunstwerk in het vervagen de constructie van de realiteit bevragen?

Deze zaaltekst is geschreven als houvast en dient zeker niet geïnterpreteerd te worden als een afgebakende kijk. Het kunstwerk is immers een open tekensysteem waarbij er geen foute interpretaties of foute manieren van kijken kunnen bestaan. Ik kan jullie slechts verwelkomen en hopen dat jullie ervan genieten. Kijken is een kunst, zeker een kunst van het genieten.

Sven Vanderstichelen